عزت الله مولايى نيا همدانى

247

نسخ در قرآن ( فارسى )

آن را زير سئوال برده و انكار مىكند . از تاريخ وفات وى اطلاعى به دست نياورديم . « 1 » 6 - دانشمند ديگرى كه از تبار ابو مسلميان معاصر ، نظريهء « نسخ » را در شريعت اسلامى منكر شده است ، نويسندهء معروف ، پژوهشگر پرتلاش : « دكتر احمد حجازى سقا » از ديار مصر است . احمد حجازى سقا كه از اساتيد دانشگاه‌هاى مصر و اردن و از محققين و نويسندگان مشهور آن خطه مىباشد ، كتابهاى زيادى را تحقيق كرده و احيا نموده و كتابى نيز در نقد نظريهء نسخ ترتيب داده كه به اسم « لا نسخ فى القرآن لماذا . . . » انتشار يافته است . وى در اين كتاب ، تلاش فراوان نموده كه دلايل مثبتين را به طور كلى نقد كرده و آيات سه‌گانهء نسخ را نيز به پيروى از شيخ محمد عبده ، تأويل و توجيه نمايد . احمد حجازى سقا ، شايد نخستين چهرهء دانشگاهى از كشورهاى عربى است كه با صراحت كامل ، يكى از مسائل معروف و مقبول عند الفريقين قرآنى را مورد انكار قرار داده و در آن موضوع ، كتاب مستقلى را نوشته است . پرواضح است كه كتاب وى راهنماى ديگر چهره‌هاى منكر پديدهء « نسخ » در قرآن مىباشد ، بويژه دكتر عبد المتعال جبرى كه حتى نام كتاب خود را « 2 » از كتاب وى برگرفته است « 3 » .

--> ( 1 ) على حسب اللّه . از اساتيد دانشگاههاى مصر ، بويژه « الازهر » بوده و به گفته دكتر عبد المتعال جبرى ، منكر پرآوازهء « نسخ » در عصر حاضر در كتاب « الناسخ و المنسوخ . . . كما افهمه » بوده است . وى كتاب آقاى جبرى را ديده و از آن شگفت‌زده شده و وى را تحسين و تشويق نموده است . على حسب اللّه در زمينهء اصول قانونگذارى اسلامى ، كتابى را تحت عنوان « اصول التشريع الاسلامى » سامان بخشيده و در آن وقوع هرگونه نسخى را در حوزهء قرآنى به شدت منكر شده است . متأسفانه ما نتوانستيم آن را به دست آوريم . ( 2 ) كتاب « لا نسخ فى القرآن لماذا . . . » تأليف دكتر احمد حجازى سقا كه پيش از كتابهاى « دكتر جبرى » انتشار يافته ، در نحوهء نگرش وى بسيار مؤثر بوده و عامل عمدهء تشويق وى به تأليف كتابى در انكار « نسخ » بوده است . ما متأسفانه نتوانستيم كتاب دكتر حجازى را به دست بياوريم ، اين كتاب براى نخستين بار در قاهره ، دار الفكر ( 1981 م ) به چاپ رسيده . ( 3 ) ابو مسلم اصفهانى در قرن سوم هجرى در رد نظريهء نسخ ، كتابى را تحت عنوان « الفسخ على من اجاز النسخ » سامان داد و مرحوم ابن جنيد ( ت 381 ه . ق ) دومين كتاب را نوشت و آن را به همان نام كتاب ابو مسلم ناميد و مرحوم هبة الدين شهرستانى در پنجاه سال پيش در ضمن كتاب « تنزيه التنزيل » خود ، در يك فصل ، نظريه « نسخ » را به انتقاد شديد گرفت ، ولى كتاب جداگانه‌اى